ATMACANIN HİKAYESİ

---

"Danaburnu" toprağın altında yaşayan, delik kazarak hareket eden küçük bir böcektir. Deliğine su dökerseniz boğulmamak için dışarıya çıkar. İşte öncelikle bu böceği yakalamanız gerekmektedir. Başka türlü atmaca yakalayamazsınız.

Danaburnu'nu yakaladınız mı, işin önemli bir kısmını hallettiniz demektir. Çünkü artık elinizde Ğaço ve Karakaş denen kuşları yakalamak için bir malzeme vardır. Bir de kapanınız varsa, danaburnu böceğini onun içine koyup bekleyerek bu kuşları yakalayabilirsiniz.

Ğaço yahut Atmacakuşu

Diyelim ki, kuşu da yakaladınız. Elbette önemli bir aşamayı başardınız. Fakat bu kuşu iyi bir şekilde yetiştirmeniz gerekiyor. İnsandan kaçmayacak ama iyi oynayacak bir kuş, atmaca tutmada çok önemlidir.

İyi bir kuşunuz var, atmaca tutmak için ağınız da var ise daha ne bekliyorsunuz. Kuşun gözlerine karayemiş çekirdeğinin yarısını yapıştırarak (sonra kuşa zarar vermeden çıkarmak üzere), yem yiyebilmesi için sadece ayaklarına yakın bölgeyi görmesinin sağlarsınız. Gözünün kapalı olması atmacayı görerek kaçmaya çalışmasını ve bağırmasını önlemek içindir. Kuşu bu şekilde ava hazır hale getirirsiniz.

Kuş hazır, ağ hazır, geriye iyi bir havada yüksek bir tepeye, atmaca geçidi olan bir tepeye çıkmak kalıyor. Çıkarsınız ve atmacacılar tarafından önceden hazırlanan ağ kurma yerine gidersiniz. Burada sizin görünmeyeceğiniz bir örtünün yanında ağ kurmak için uygun bir yer hazırdır. Ağınızı kurar ve kuşu ağın arkasında, değneğinin üzerinde bırakarak gökyüzünü kollar, atmaca geçip geçmediğini gözlersiniz.

Atmaca olduğunu düşündüğünüz bir kuş görünce, ğaço kuşunun değneğini elinize alır ve atmacayı görmeyen kuşu, değneğini hafifçe çevirerek oynatırsınız. Atmacanın kuşu görerek ağınıza gelmesini temin için kuşunuzu bazen hafifçe uçurursunuz. Sonuçta atmacanın dikkatini çekmeyi başarırsanız, ağınızın arkasındaki ğaço veya karakaş kuşunu almak üzere tuzağınıza gelmesini sağlarsınız. Bu esnada atmaca ne kadar yaklaşırsa yaklaşsın yem durumundaki kuş onu görmediği için, sizin önceden öğrettiğiniz oyunları yapmaya devam eder. Bu ise atmacanın iştahını iyice kabartır ve büyük bir hızla ağa saplanmasına yol açar.

Atmaca ağa vurduğunda, atmaca bekleyen kişi ğaço kuşunu derhal yere atarak ağı atmacanın üzerine kapaklar. Hafif bir gecikme veya dikkatsizlik, yem olarak kullanılan ğaço-karakaş kuşunun atmaca tarafından öldürülmesi ile sonuçlanır. Atmacacılar bunu istemezler, çünkü iyi bir kuşla daha çok atmaca beklenir ve tutulur, bu yüzden onu kolayca harcamak akıllıca olmaz.

Ağın altında kapaklanan atmaca yakalanarak önce bir mendille bağlanır. Sonra ayaklarına ona zarar vermeyecek özel meşin bağlar ve ip bağlanarak insana alışma sı ve yemeye başlaması sağlanır. İnsana alıştıkça, atmacacı onu koluna almaya başlar, önce pençelerini batırmaması için meşin bir kolluk kullanılır. Daha sonra insana alışan bir atmaca için buna gerek kalmaz.

Atmacayı da yetiştirdikten sonra geriye onunla bıldırcın avlamak kalır. Avcı atmacayı bir eline alır, ya bir köpekle veya diğer elindeki değnekle bıldırcınları ürküterek kaldırır. Bıldırcın yerden kalkar kalkmaz atmacayı da peşine doğru bırakır. Bıldırcını yakalayan atmaca en yakın bir yere iner ve sahibi giderek ipinden atmacasını yakalar ve elinden bıldırcını alır. Atmaca, teşvik maksadıyla bazen bıldırcının kafası ile vs. ödüllendirilir.

Normal şartlarda iyi bir atmaca bıldırcını yakalar, fakat bunun tersi de olur. Atmaca bıldırcını yakalayamazsa genelde yakındaki bir ağaca konar. Sahibi giderek ona kuş, et vs atmak suretiyle yere inmesini sağlamaya ve onu yakalamaya çalışır. Atmaca bu şekilde bir daldan öbür dala konarak uzaklaşırsa sahibi de peşinden gider ve çoğunlukla onu yakalar. Ancak gökyüzüne yönelerek döne döne çıkarsa işte o zaman atmaca gitti demektir.

Atmacanın iyisi, pençesi kuvvetli, avdan bıkmayan ve avının peşini bırakmayan, dolayısıyla her defasında bıldırcını yakalayan atmacadır. Tüylerinin rengine göre ve tipine göre çeşitli isimler alırlar. Mesela; en iyi atmacanın "bozkara" olduğu varsayılır. "Kara", "kızıl", "sarı",gibi türlere ayrıldıkları kabul edilir. Açıksarı, bozkızıl vb. gibi tanımlanırlar. Bir atmacanın hangi türden olduğunun tartışılması en önemli atmacacı muhabbetlerinden biridir.

NOT: Doğu Karadeniz'e ait bir kültür olduğu için atmaca ile ilgili konulara yer vermekteyiz. Atmaca yakalayıp besleyenler, onu bir-iki yıl besledikten sonra yine doğaya bıraktıklarından, bu kuşun nesline yönelik bir tehdit sözkonusu değildir. Yine de doğaya bir müdahale olduğu yadsınamaz.

Atmaca Şiiri

Atmacaya yer veren diğer siteler

Erkan İnce'nin Sitesi --- Bir Atmaca Haberi (Aksiyon 173.sayı)