ÇAY DEVİ ÇAYKUR

 

         1- TEŞEKKÜLÜN AMACI

         Çaykur, Türkiye'nin tarım politikasına uygun olarak çay ziraatını geliştirmek, çay kalitesini yükseltmek, işlenmesini teknik esaslara göre yürütmek, iç ve dış pazar isteklerini karşılamak üzere kuru çay üretmek, ithal ve ihraç etmek, verimlilik esasına dayalı işletme politikasıyla sermaye birikimine yardım ederek yatırım kaynağı sağlamak amacıyla teşkil edilmiştir. Böyle bir tablo içinde Çaykur, personel istihdamına, şehirleşmeye, dengeli gelir dağılımına, bölgesel göçün azalmasına, Doğu Karadeniz yöresinin tarım topraklarının rantabl kullanılmasına ve nihayet ülke ekonomisine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

 

         2- İSTİHDAM

         Çaykur; Genel Müdürlüğe bağlı 45 yaş çay fabrikası, 3 çay paketleme fabrikası, 9 pazarlama bölge müdürlüğü, irtibat müdürlüğü, Anatamir Fabrikası ile Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü müdürlüklerinden oluşan 60 ünitede 1.473 memur ve sözleşmeli personel, 138'i kadrolu, 23.404'ü mevsimlik işçi olmak üzere toplam 24.877 kişiye istihdam olanağı sağlamaktadır.

         3- SİYAH ÇAY ÜRETİMİ

        Siyah çay; içilebilecek çay yapımına uygun olarak bilinen Camellia cinsine ait türlerin yalnızca körpe yaprak, tomurcuk ve bunlara bitişik sap kısımlarından teknolojiye uygun işlemlerle elde edilen üründür.

        Çay sanayii, Doğu Karadeniz Bölgesinde 45'i Kamuya 312'si özel sektöre ait olmak üzere toplam 357 üretim fabrikasında 17 689 ton/gün kapasite ile faaliyet göstermektedir.

Cumhuriyet Çay Fabrikası

        Çaykur'un 45 yaş çay işleme fabrikasında günlük yaş çay işleme kapasitesi 6 600 tondur. 1997 yaş çay alım kampanyasında 2932 alımyerinde 1419 eksperle 542 000 ton yaş çay yaprağı mubayaa edilerek 100 760 ton kuru çay üretilmiştir.

        Fabrikalarda ağırlıklı olarak ortodoks ve kıvırma-rotervan sistemi ile siyah çay üretimi yapılmaktadır. Bir fabrikasında kıvırma-rotervan ve CTC kombinasyonu ile siyah çay üretimi yapılmaktadır.

        Çaykur'un çay bölgelerindeki yaş çay işleme fabrikalarının iller itibariyle sayı ve kapasiteleri ise aşağıdaki gibidir.

 

İLLER

FABRİKA SAYISI

İŞLEME KAPASİTESİ (TON/GÜN)

 

Rize

33

4 790

 

Trabzon

8

1 180

 

Artvin

4

580

 

Giresun

1

170

 

TOPLAM

46

6 720

 

 

        Çaykur'un ürettiği çay nevileri; imalat kırığı ve kırılmadan geçen çaylar olmak üzere iki sınıfta toplanmaktadır.

 

        Bunlar:

 

ÇAYIN ADI

NEVİ

KALİTE İSMİ

TANIMLANMASI

İmalat Kırığı

1

OF (Orange Fannings)

Çok ince altınbaşlı imalat kırığı çay

" "

2

BOP1 (Broken Orange Pekoe)

İnce altınbaşlı kıvrım çay

" "

3

OP (Orange Pekoe)

Az altınbaşlı kalın kıvrım çay

Kırılmadan Geçen

4

F (Fanning)

Çok ince kırık çay

" "

5

BOP2(Broken Orange Pekoe)

İnce kıvrımlı kırık çay

" "

6

BP (Broken Pekoe)

Kalın kıvrımlı kırık çay

" "

7

D (Dust)

Toz çay

 

 

        Tasniften elenerek çıkan çay, nevilerine göre standart kilolara bağlanıp bez ve naylon torba ile ambalajlanarak paketleme fabrikalarına sevk edilmek üzere depolanır.

         4- PAZARLAMA

        a) İç Satış :

         Günlük kapasiteleri aşağıda gösterilen Çaykur mamulü çaylar Rize, Ankara, ve İstanbul'da bulunan çay paketleme fabrikalarında iç piyasaya yönelik 12 nevi'de ve 100 ile 1000 gr. arasında değişen gramajlarda, Türk Gıda Kodeksi Siyah Çay Standardına uygun kalitede ve ambalajda paketlenerek pazarlama bölge müdürlüklerinde satışa sunulmaktadır.

Ülke genelinde çaylarımızın satışı, çay dağıtımı açısından stratejik konuma sahip dokuz ilde faaliyetini sürdüren pazarlama bölge müdürlüklerimizden yapılmaktadır.

        Çay satışları aşağıdaki tabloda da görüleceği gibi, Ankara, Diyarbakır, Erzurum, İstanbul, İzmir, Kayseri, Mersin, Rize ve Samsun Pazarlama Bölge Müdürlüklerinin hitap ettiği çevre illerinden oluşan bir coğrafi bölgede faaliyet gösteren bayilerle yapılmaktadır.

        Çaykur'un yurt içi satışları, 05.05.1998 gün ve 23333 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Mamullerinin Toptan Satışıyla İlgili Yönetmelik"te yazılı esaslar çerçevesinde yapılmaktadır.

        Pazarlama bölge müdürlüklerinde çay satışları, ticaretle uğraşan, gerçek ve tüzel kişiliğe sahip, istenilen şartları yerine getiren, faaliyet gösterdiği ilde, kendisine ayrılan bölgede çay dağıtım ve satışını yapan bayilere yapılmaktadır.

        İl bayilikleri, bayilik verilecek ilin ekonomik durumu, coğrafi yapısı, ulaşım, nüfus ve tüketim potansiyeli dikkate alınarak değerlendirilmekte ve bu kriterler doğrultusunda bayi sayısı tespit edilmektedir.

        Bayi olmasına karar verilen firmalara, bayilik hak ve yükümlülüklerinin yazılı olduğu sözleşme imzalatılarak, kendisine tahsis edilen bölgede satış faaliyetine başlamasına imkan sağlanır. Eylül 1998 ayı itibariyle 80 ilde 240 bayi Çaykur ürünlerinin satışını yapmaktadır.

        Bayilerin sözleşme gereği yükümlü oldukları önemli hususlar şunlardır:

        a)Kotalar : Bayi aylık ve yıllık olarak kendilerine verilen miktarda çayın satışını gerçekleştirmekle mükelleftir.

        b)Kâr Haddi : Bayi kendine tanınan kar hadleri ile satış yapmak zorundadır.

        c)Bölge Takibi : Bayi kendine tahsis edilen bölgede satış faaliyetinde bulunma hakkına sahiptir.

        d)Özel Firma Çayı Satmama : Bayiinin, Çaykur çayı dışında, diğer özel firma çaylarını ya da yabancı menşeli çayı satmasına izin verilmemektedir.

        e)Sıcak Satış (Sıcak Dağıtım) : Bayi, kendi vasıtası ile direkt perakendeciye nokta satışı yapmalıdır. Bunun yanında bayiinin satış için servise koyacağı vasıtaların Çaykur'un istediği renk ve dizaynda boyaması gereklidir. Ayrıca bayi her satış noktasını ve her satış noktasındaki müşteri sayısını Çaykur'a bildirmek zorundadır.

        Çaykur il bazında bayilik sistemine 1995 yılı başında geçmeyi kararlaştırmış ve Türkiye genelinde ihale açılarak bayilerini seçmiştir. bayilik sistemine geçilmesinden bu yana geçen 3,5 yıllık uygulama sonucunda, yurt içi çay piyasasında istikrarın sağlanmasının yanında son 4 - 5 yıllık satış miktarları dikkate alındığında, bayilik sisteminin olumlu sonuçlar verdiği gözlenmiştir. Bayilik sisteminin uygulamaya konulmasından sonra yurt içi çay satışları %20 oranında artmıştır.

        Bu süre içerisinde çayın ve Çaykur'un kamuoyu önündeki imajı güçlenmiş, Çaykur ürünlerinin yurt içi piyasasındaki pazar payı %70'ler seviyesine çıkmıştır.

 

 

 

                                          

        1984 yılı sonunda 3092 sayılı Kanunla "Çayda Devlet Tekeli"nin kaldırılması ve bu suretle özel sektöre, yaş çay satınalma, işleme, pazarlama ve satış imkanı tanınmasından sonra irili ufaklı 300 civarında firma çay sektöründe faaliyet göstermeye başlamıştır. Özel firmalar önceleri uygun standartlarda üretim yapamadığından pazarda tutunamamış ve dolayısıyle Çaykur ambalajlarını önce taklit, daha sonraları poşetlerin sahtelerini basarak piyasaya hakim olmak istemiş ve böylece tüketiciyi aldatarak ve haksız rekabet yaparak piyasada kalmaya çalışmış ve fiyat istikrarını bozmuştur. Bu konuda, Çaykur büyük mücadele vermiş ve vermeye de devam etmektedir.

        Öte yandan Çaykur, yurt genelindeki satışlarında istenen trendi yakalamasına rağmen Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri ile Akdeniz Bölgesi'nin doğu bölümünde istenen düzeyde satış gerçekleştirememektedir.

        Konuya yönelik araştırmalarda, bu bölgelerin stratejik ve sosyo ekonomik yapısı gereği, Sınır Ticareti, Zati Eşya Muafiyeti, Yolcu Beraberinde hediyelik eşya, kaçakçılık ve diğer yollarla yurt dışından getirilen çayın tüketiminin yoğun olduğu muşahade edilmiştir.

        Bu şekilde yurda giren çayların bir bölümü, bazı firmalarca paketlenerek piyasaya sürülmekte, çok büyük bir bölümü ise bu yörelerde ve hatta büyük kentlerde paketsiz olarak, çuvallar içinde halka açık mekanlarda satılmaktadır.

        Tamamen sağlıksız koşullarda ve "Türk Gıda Kodeksi"ne aykırı olarak, açıkta çuval içinde ve stoklamaya elverişli olmayan ortamlarda satılan ve stoklanan bu çaylar insan sağlığı açısından büyük tehlike arzetmektedir.

        Buradan hareketle, tüm bu olumsuzlukların önlenmesi ve yörede Türk çayını etkin kılmak için, yöre halkının damak tadına, demleme usulüne uygun, üstün kalitede ve özel dizayn edilmiş ambalajlarda "Gapçay" adı altında bir çayın yöreye verilen değer ve yöre insanının sağlığını ön plana çıkarma amacı ile Kamelya, Rize Turist, Çay Çiçeği, Filiz Lüks, Burcu kokulu ve Poşet çaylarımızın yanında piyasaya çıkarılması uygun görülmüştür.

        Tamamen hijyenik koşullarda üretilen kaliteli harman ve özel ambalajıyla yöre insanının damak tadına ve beğenisine sunulan Gap Çay'ın bu bölgelerin ihtiyacını karşılayacağı düşünülmektedir.

        Bu nedenle, Çaykur yurda çeşitli yollarla giren yabancı çayların önlenmesinin yanısıra yasal yollarla giren çayların da denetim altına alınması için azamı gayret göstermekte, yörede Türk çayının etkin olmasını ve pazar payının genişletmesi ve yabancı menşeli çayların yurda girişinin asgarî seviyeye indirilmesi için yetkili merciler nezdinde girişimlerini sürdürmektedir.

         b) Dış Satış :

         Ülkemiz çaycılığının sağlıklı bir yapıya kavuşturulabilmesi için her yıl oluşan iç tüketim fazlası siyah çayın, yurt dışında pazarlanmasına çalışılmaktadır. Bunun için yurt dışı taleplerini karşılayabilecek fiyat ve kalitede üretim yapılmasına çalışılmakta, dünya çay ihracatındaki gelişmeler dikkatlice ve zamanında izlenmektedir.

        Özel sektör ürettiği kuru çayın tamamını yurt içinde pazarladığından ihracat görevi Çaykur'a düşmektedir. 1997 yılında kuru çay üretimi ile üretim tüketim dengesi sağlanmış durumdadır.

        Çay üreticisi ve ihracatçısı diğer ülkelerin maliyetleri ülkemiz maliyetlerinin çok altındadır. Çünkü çay üreticisi ülkeler kalkınmada geri kalmış, gelişme halindeki ülkelerdir. Bu ülkelerde hammadde fiyatları ülkemiz hammadde fiyatlarının %30'u seviyesindedir. İşçilik giderleri de düşüktür.

        İhracatta fiyat engelinin dışında kalite konusunda da sorunlar mevcuttur. Kalite konusunun halledilmesi, hammadde kalitesinin ıslahı ile ilgili tarımsal projelerle, teknolojideki eksikliklerin giderilmesine bağlıdır.

        1996 yılında, Türk Silahlı Kuvvetlerinin Beyaz Rusya'dan ithal edeceği askeri teçhizata karşılık 30 Milyon Dolarlık, takriben 42.250 ton paketli ve dökme çay ihracatı için Polonya'da bulunan Selco Ltd. Co firması ile sözleşme imzalanmıştır. 01 Eylül 1998'e kadar 26.300 ton çayın ihracı gerçekleştirilmiş olup, sözkonusu ihracatın tamamlanması için çalışmalara devam edilmektedir.

        Ayrıca Çaykur'ca yurt içindeki ve yurt dışındaki çeşitli firmalarla temas edilmekte, yeni pazarlar bulmak ve ihracatı artırmak için gayret sarf edilmektedir. Üretilen dökme çaylar Irak, Hollanda, Almanya, ABD, Hindistan, Kenya, İngiltere, Endonezya ve Polonya gibi dünyanın çeşitli ülkelerine ihraç edilmektedir. Paketli çaylar ise Avrupa topluluğu ülkelerine ihraç edilmektedir.

                                      

 

 

 

Daha geniş bilgi için ÇAYKUR internet sitesine uğrayın.