DÜNYADA ÇAY

---

Gem Forgins Private Limited Katalogundan Alınmıştır.

Çayın menşeinin Çin yahut Hindistan olduğunu iddia eden çeşitli görüşler vardır. Bazı araştırmacılar ilk defa Hindistan'ın Assam bölgesi ormanlarında ortaya çıktığına inanırlar. Başka bir kısım araştırmacılar ise Çin'in Fukien bölgesindeki Boheon dağlarını çayın ilk bulunduğu yer olarak belirlerler. Ayrıca, Çin'in Seşuan bölgesindeki Yangçe Vadisi'ni çayın ilk memleketi olarak gösterenler de vardır.

Çin efsaneleri çayın tarihini M.Ö. 3000 yıllarına kadar götürür. Efsaneye göre ziraatın ve bitkisel ilaçların da mucidi sayılan imparator Sheng Nong, yanlışlıkla çay yapraklarını kaynayan suyun içine düşürüp bunu içince çayın da mucidi olmaktaydı.

Bir başka efsane, çayın tarihini Zen Budizmini Japonya'dan Çin'e taşıyan Bodhidarma'ya dayandırır. Buna göre 9 yıl bir duvara bakarak meditasyon yapan Bodhidarma, gözleri bir an kapanınca, meditasyonu bozulmasın diye göz kapaklarını keserek atar. Göz kapaklarının düştüğü yerde bir bitki büyür ve ona çay adı verilir. Bu efsanenin çayın uykuyu kaçırması özelliğine vurgu yaptığı anlaşılmaktadır.

Hindistan International Tea Convention Katalogundan alınmıştır

M.Ö. 3.yy'a kadar yaş çay yapraklarının kaynatılması yoluyla çay yapılmakta iken, bu tarihten sonra çayın kurutularak işlenmesi söz konusu olmuştur. Kurutma işlemi, çayın, yılın her döneminde içilebilmesi imkânını getirdiğinden, onun günlük bir içecek olmasını da sağlamıştır.

Çayın günlük bir içecek olarak iyice yerleştiği M.S.5.yy'da, çay tüketme alışkanlığı Çin'den güneye ve kuzeye doğru hızla yayıldı. Çin kaynaklarına göre bu dönemde (M.S. 476) Türk Boyları, kendi aralarında ve Çin ile yaptıkları takas ticaretinde çayı yaygın olarak kullanmaktadırlar. Demek oluyor ki, Türklerin çayla tanışması çok eski tarihlere dayanmaktadır.

Tang Hanedanı döneminde (M.S. 618-907) çay içmek bir sanat haline geldi. Bu dönem çay içmenin altın çağı olarak adlandırıldığı gibi, yaygınlaşmasında da etkili olmuştur. Ortadoğu'dan Çin'e giden ticaret kervanları ipek ve porselenin yanı sıra çay da almaktaydılar.

Çay konusunda ilk geniş çaplı araştırma M.S. 733-804 yılları arasında yaşayan Lu Yu'ya aittir. "Çay Kitabı" adlı eserinde, çay hakkında; üretiminden tüketimine, sistemli ve kapsamlı bilgi vermektedir. Böylece çay üretimi ve tüketimi daha da yaygınlaşma imkânı bulmuştur.

Çayı Hollandalı tüccarlar 17.yüzyılın başlarında Avrupa'ya taşımışlardır. Hollanda'ya ilk geldiğinde çok pahalı olan çay, yüksek sosyete içeceği olarak tanınmıştı. Hollanda'nın en iyi ailelerinin katıldığı çay partilerinde misafirlere kekle birlikte çay servisi yapılırdı.

Çay, bütün dünya dillerinde iki şekilde isimlendirilmiştir: Bunlardan biri "çay", diğeri ise "tea" (ti)'dir ve her iki kelime de Çin kaynaklıdır.

Önceleri dinlendirici, keyif verici ve ısıtıcı bir içecek olarak değerlendirilen çay, ihtiva ettiği kafein, thea-flavin bileşikleri, bakır, demir elementleri, B.E. ve diğer vitaminlerden dolayı gıda maddesi olarak da önem kazanmış ve tüketimi her geçen yıl artmıştır.

Dünyada 43 derece kuzey ve 27 derece güney enlemleri arasında, aralarında ülkemizin de bulunduğu 40 kadar ülkede çay tarımı yapılmaktadır.

Dünya kuru çay üretimi (siyah ve yeşil çay olarak) yaklaşık 2 milyon 600 bin tondur. 1997 rakamlarıyla; Hindistan 785 bin tonla birinci, Çin 633 bin tonla ikinci, Sri Lanka 277 bin tonla üçüncü, Kenya 221 bin tonla dördüncüdür. Türkiye ise 155-160 bin ton arası tahmini üretimi ile Endonezya üretimine çok yakın bir üretim miktarına sahiptir.

Kuru Çay Üreten Ülkeler

	ÜLKE	YILLARA GÖRE KURU ÇAY ÜRETİM DURUMU (BİN TON)
	İSİMLERİ		1989-91	1994	1995	1996	1997
1	HİNDİSTAN		717	744	753	780	785
2	ÇİN HALK CUM.		561	613	609	617	633
3	SRİ LANKA		227	242	246	258	277
4	KENYA		194	209	245	257	221
5	TÜRKİYE(*) -ÇAYKUR -Özel Sektör (Tahmin)		175 132 43	189 134 55	163 103 60	165 115 55	176 121 55
6	ENDONEZYA		152	136	154	159	162
7	JAPONYA		89	86	85	89	91
8	İRAN		36	56	54	62	62
9	BANGLADEŞ		43	51	52	48	53
10	ARJANTİN		48	50	47	47	48
Kaynak: International Tea Committe Ltd. Haziran 1998 İstatistik Bülteni (*) Türkiye için verilen rakamlar Çaykur tarafından derlenmiş olup ITC istatistiklerinde bunlar bulunmamaktadır. 1998 yılında Çaykur'un 135 bin tonu aşan rekor kuru çay üretimine karşılık, özel sektör de 65 bin ton civarında kuru çay üretmiş ve toplam 200 bin ton rekor seviyeye ulaşılmıştır.

Azerbaycan'da az da olsa çay üretiliyor

Kuru çay ihracatında Sri Lanka 258 bin tonla birinci sırayı muhafaza etmektedir. Kenya ise son yıllarda yerleştiği ikincilik sırasını 1997 yılında 202 bin ton ihracat yapan Çin'e kaptırmış, 201 bin ton ihracat yapan Hindistan'ın da ardından dördüncü sıraya düşmüştür. Ancak bu durum Kenya'nın 1997'de kuraklık sebebiyle yeterli üretim yapamamasından kaynaklanmıştır.

Kuru Çay İhraç Eden Ülkeler

	ÜLKE	YILLARA GÖRE İHRACAT DURUMU (BİN TON)
	İSİMLERİ	1993	1994	1995	1996	1997
1	SRİ LANKA	210	224	235	234	258
2	KENYA	188	183	237	244	194
3	ÇİN HALK CUM.	201	180	167	170	202
4	HİNDİSTAN	174	149	164	160	201
5	ENDONEZYA	124	85	79	102	67
6	ARJANTİN	44	43	41	41	56
7	BANGLADEŞ	32	24	25	26	25
8	MALAVİ	35	39	33	36	49
9	TANZANYA	19	19	21	18	19
	TÜRKİYE	40	5	2	4	16

Kaynak: International Tea Committe Ltd. Haziran 1998 İstatistik Bülteni

Kişi başına yıllık kuru çay tüketiminde İrlanda 3.220 gr., İngiltere 2.610 gr., Katar 2.300 gr. ve Türkiye 2.300 gr.la ilk sıralarda yer almaktadırlar.

Cochin (Hindistan) Çay Borsası

Yıllar İtibariyle Tüketim Amaçlı

Kuru Çay İthal Eden Ülkeler

	İTHALATÇI	YILLARA GÖRE İTHALAT DURUMU (BİN TON)
	ÜLKELER	1993	1994	1995	1996	1997
1	İNGİLTERE	160	148	136	148	151
2	RUSYA FEDER.	110	83	141	111	150
3	PAKİSTAN	125	107	116	111	87
4	MISIR	65	57	80	65	78
5	FAS	27	34	38	28	35
6	POLONYA	36	30	30	30	28
7	İRAN	39	31	31	28	26
8	ÜRDÜN(*)	36	30	28	25	22
9	SURİYE	21	24	17	21	16
10	ALMANYA	18	16	17	25	18
Kaynak: International Tea Committe Ltd. Haziran 1998 İstatistik Bülteni (*) Ürdün'e ait çay ithalatının büyük bölümünün Irak'a gittiği tahmin edilmektedir.

Tüketim amaçlı çay ithalatında en büyük iki ithalatçı ülke İngiltere ve Rusya Federasyonu'dur. Pakistan, Mısır ve diğer ülkeler daha sonra gelmektedirler.