Ali Rıza SAKLI'nın Lider
KARADENİZ Gazetesi'nde Yayınlanan Yazıları
|
|
|
|
|
|
KARADENİZ'İN
MAKUS TALİHİ Bölgeler arası
kalkınmışlık sıralamasında, Karadeniz'in, Doğu ve Güneydoğu'dan sonra en geri
kalmış bölge olması, makul ve kabul edilebilir bir şey değildir. Marmara,
Eğe, Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinin Karadeniz'den daha yüksek bir kişisel
milli gelire sahip olmaları, Karadenizliler olarak, bölgemizin kalkınmışlık
sorununu önümüze koyup tartışmamızı gerektirmektedir. Karadeniz gibi;
başbakanlar çıkararak ülke yönetimine ağırlığını koyan, insan unsuru
bakımından etkili ve itibarlı, yetişmiş insan gücü potansiyeli bakımından
yetkin, girişimci ve başarılı bir bölgenin, böylesine geri kalmış olması
üzücü ve düşündürücüdür. Geri kalışımızın sebeplerini ortaya koymak, mümkünse
bunları ortadan kaldırmak, değilse, gelişmek ve gelir düzeyimizi yükseltmek
için başka neler yapılması gerektiğini tespit ederek, bir strateji
çerçevesinde ilerlemek gerekmektedir. Geri kalışımızın
sebeplerini tespit etmek ve bunları aşmak ilerlemenin ilk adımı olabilir.
Genel olarak ifade etmek gerekirse; (1) Karadeniz'de sanayiin gelişmemesi,
(2) arazinin yetersiz olması nedeniyle tarım ve hayvancılığın yüksek gelir
sağlamaması, (3) balıkçılığın çok az bir nüfusa hitap etmesi ve yetersiz
gelir sağlaması, (4) Doğu Karadeniz'de dış ticaret için uygun olan Sarp sınır
kapısının uzun süre kapalı kalması, (5) nüfusunun göç nedeniyle azalması ve
önemli bir tüketim merkezine yakın olmaması gibi sebepler, Karadeniz
Bölgesi'nin gelir düzeyinin düşük kalmasına yol açmıştır. Bölgenin kalkınması
için önerilen yollar arasında ise kivi üretimi, arıcılık, balıkçılık ve
turizm başta gelmektedir. Bu sayılanlar içinde arıcılık ve balıkçılıkta
epeyce mesafe alınmış, kivi üretimi de önemli bir ek gelir sağlamaya
başlamıştır. Turizm ise, öngörülen potansiyelin çok altında ve paket turlarla
sınırlı bir faaliyet gibi görünmektedir. Şimdiki anlayışıyla yılda sadece 3-4 ay gelir getirebilen doğa
turizmi, Doğu Karadeniz'in en önemli potansiyel gelir kaynakları arasında
sayılmaktadır. Ancak, faaliyet döneminin kısa olması, altyapı ve tanıtım
eksikliği gibi etkenler, bu sektörün de kısa vadede sınırlı bir katkı
sağlayabileceğini göstermektedir. 1996 yılında DPT
tarafından yapılan kalkınmışlık tespitlerinde Doğu Karadeniz'in geri
kalmışlığı açıkça ortaya çıkınca, GAP benzeri bir proje ile yörenin
kalkındırılması düşünülmüş ve Japon uzmanlara Doğu Karadeniz Bölgesel
Kalkınma Projesi (DOKAP) hazırlatılmıştır. Bu proje, bölgesel
sorunları ekonomik, sosyal ve çevre olmak üzere üç başlıkta toplamış ve bu
sorunların çözümünü bölgesel gelişme hedefleri olarak almıştır. Bu hedeflere
ulaşmak için de şu dört temel gelişme stratejisi belirlenmiştir: -Ulaşım ve iletişim
altyapısının güçlendirilmesi, -Çok amaçlı su
kaynaklarının geliştirilmesi ve yönetimi, -Toprak mülkiyeti ve
kullanımının iyileştirilmesi, -Mahalli idarelerin
güçlendirilmesi. DOKAP ana plânında, farklı sektörlerle ilgili 53 proje ve program
yer almakta ve plânın üç etapta hayata geçirilmesi öngörülmektedir. Bunlar: -1.etap: ekonomide yeniden yapılanma için hazırlık (2001-2005) -2.etap: ekonomide
yeniden yapılanma, ve -3.etap:
sürdürülebilir ekonomik büyümedir. Şu anda yeniden
yapılanma öncesi hazırlık dönemi içinde bulunulduğundan, DOKAP projelerinin
uygulaması görülmemekte ve bölge ekonomisine etkisi hissedilmemektedir. Bu
proje tam olarak gerçekleştiğinde bile, Doğu Karadeniz ekonomisi ancak
altyapı bakımından yetkin duruma gelmiş olacak, ekonomik kalkınmanın
sağlanması ise özel sektörün faaliyetlerine bağlı olacaktır. Özel sektörün
yatırım yapabileceği en önemli alan hiç şüphesiz turizmdir. Turizm Bakanlığı
tarafından sağlanan kredi desteği de hesaba katılarak, kısa turizm sezonunu
uzatacak kış turizmi imkânları ile derelerde balık avlama turizmi, rafting,
trekking gibi fantastik turizm desteği sayesinde turizm yatırımlarından
yeterli kâr elde edilebilir. Türkiye Kalkınma
Bankası tarafından 1996'da yapılan Rize'de uygun yatırım alanları
araştırmasında şu yatırım önerilerine yer verilmiştir: A Grubu: Yatırım
maliyeti düşük, finansmanı kolay ve pazarı olan yatırımlar: Su ürünleri,
arıcılık, kivi, et ve süt besiciliği, balık ağı, kompost gübre, parke
üretimi. B Grubu: Yatırım ve
finansmanı bölgesel imkânlarla sağlanabilen ama pazarlama, kapasite ve işgücü
bakımında daha ayrıntılı çalışma gerektiren yatırımlar: Makarna, bisküvi,
çorap, hazır giyim, maden suyu, kibrit, konaklama tesisi, okul. C Grubu: Yatırım
tutarları yörenin mevcut kapasitesini aşan, altyapı ve ekonomik oluşum ve
gelişmelere bağlı yatırımlar: Yolcu ve yük gemisi, hidroelektrik santrali,
mermer blok ve levha, hastane. Nebil Deveci
tarafından yapılan bu araştırmada, 1996'daki yaklaşık yatırım tutarları ile
bu yatırımlardan sağlanacak yaklaşık istihdam imkânları da tespit edilmiştir. İstihdam sağlama
bakımından en uygun sektörün turizm olduğu bilinmektedir. Sanayi ve hizmetler
sektörünün diğer alanlarından çok daha fazla istihdam sağlayabilen bu
sektörle ilgili mevcut doğal potansiyelin çok azı kullanılabilmektedir. Karadeniz'in maküs
talihini yenebilmek için, yatırım ve istihdam alanlarının hepsinden verimli
ve kârlı bir biçimde istifade etmek gerekmektedir. Bir taraftan temel
tarımsal ve ekonomik sektör olan çay sektörünü verimli çalışır duruma
getirirken, diğer taraftan kivi, mandalina, siyah üzüm gibi tarımsal
faaliyetlerin ek gelir sağlayacak hale getirilmesi gerekir. Tarımsal faaliyetlerin yanında, bölge ekonomisine katkı
sağlayacak; turizm, sanayi ve ticaret seçenekleri en iyi şekilde
değerlendirilmelidir. Bölge ekonomisi, birbirine alternatif olarak gösterilen
faaliyetlerin biri veya bir kaçı ile değil, hepsinin verimli biçimde yerine getirilmesi
ile ancak refaha ulaşabilir. --------------------------------------------- Bu yazı Lider KARADENİZ Gazetesi'nin
2.sayısında yayınlanmıştır. Ali Rıza SAKLI'nın Lider
KARADENİZ'de Yayınlanan Diğer Yazıları --------------------------------------------- Ali Rıza SAKLI Çay İşletmeleri
Genel Müdürlüğü'nde Dışalımlar Uzmanı olarak görev yapmaktadır. Tel (İş):
(464) 213 02 11(den 279) Cep: 0535.4599324 E-posta: alirizasakli@yahoo.com |
|
