Ali Rıza SAKLI'nın Lider
KARADENİZ Gazetesi'nde Yayınlanan Yazıları
|
|
|
|
|
|
ÇAYIMIZ NASIL KURTULUR? Türk çayı
için kurtuluş çaresi aramaya başlarken, çayımızın kurtulması gereken bir
konumda olup olmadığını tartışmak faydalı olacaktır. Temel bir yaklaşım
olarak; (1) yaş çaya tatminkâr bir fiyatı verilir ve (2) yaş çay bedeli bir
sonraki yıla sarkmadan ödenebilirse, Türk çaycılığı üretici bakımından o yılı
iyi geçirmiş demektir. Çayı değerlendirirken, sektörün en yaygın ekonomik ve
sosyal tabanını oluşturan üretici açısından yaklaşmanın doğru olduğunu da
kaydetmek gerekir. Üreticiye yüksek yaş çay bedeli ve
erken ödeme imkânlarının, istikrarlı bir biçimde ve Çaykur kaynaklarından
sağlanamaması, sorunun temelini oluşturmaktadır. Her yıl Çaykur giderlerinin
takriben 1/4'ünü oluşturan 80-100 trilyon lira gibi bir meblağ Hazine
tarafından karşılanmazsa, Çaykur ödeme güçlüğü içine düşmektedir. Çünkü
Çaykur'un gelirleri, giderlerinin yaklaşık 3/4'ünü karşılamaktadır. Türk çaycılığı %145 gibi yüksek bir
gümrük oranı ile korunduğu halde, iç piyasanın tamamına hakim olamamakta,
yabancı çaylarla yarışacak kalitede siyah çay üretememekte ve ürettiği çayın
maliyeti çok yüksek olmaktadır. Verimsiz bir işletmecilikle birlikte,
Çaykur'un sürekli bir destekle yaşatılması anlamına gelen bu durumu bir sorun
olarak kabul edersek, çayımızın bu durumdan kurtulması için çare arayışımız
başlayacaktır. Çay sektörümüzde, satın alınan yaş çay
bakımından %65 civarında payı olan Çaykur gibi, %35 payı olan özel sektör de
başarılı değildir. Öyleyse, çay sektöründe yapısal bir sorun olup olmadığına
da bakmalı ve sorun kategorisini; "çay sektörü" ve
"Çaykur" olmak üzere ikiye ayırmalıyız. Ülkemiz çay sektörünün, Hindistan, Sri
Lanka ve Kenya gibi büyük çay üreticisi ülkelerde var olan iki temel
müesseseden yoksun olduğu görülmektedir. Bunlardan biri, çay sektörü ile
ilgili bütün yetkileri elinde tutan üst yönetim organı olarak Tea Board (Çay
Kurulu), diğeri ise sektörü kalite ve verimlilikte yarışır hale getiren Çay
Borsası'dır. Ülkemizde sektörün bütününü yöneten,
sorunlarına eğilen ve düzenleme yetkisi kullanan bir kamu otoritesi olmaması,
yaşanan sorunlara çözüm bulunmasını engellemektedir. Hem kamu hem özel sektör
alanında yetkili, hem yaş çay hem kuru çay piyasalarını denetleyen bir kamu
otoritesi olarak Çay Kurulu gerekli görülmektedir. Diğer çay üreticisi ülkelerdeki yaş
çay işleme tesis ve fabrikaları, Çay Borsası'nda yüksek fiyat bulacak
kaliteli siyah çay üretmeye odaklanırlar. Çaylarını borsada sattıklarından,
profesyonel bir çaba gerektiren paketleme, marka oluşturma, reklâm ve
pazarlama faaliyetlerine girişmelerine gerek kalmaz. Aslında paketleme ve
pazarlama faaliyeti, ülke çapında bir kampanya gerektirdiğinden, küçük
fabrika ve tesislerin işi de değildir. Halbuki ülkemizdeki irili ufaklı ve
sermaye yapısı zayıf fabrikalar, bu faaliyetlere girişmek zorunda kalmışlar
ve bir çoğu da bu faaliyetlerle başa çıkamayarak batmıştır. Çay Borsası
kurularak, yaş çay işleme tesislerinin kaliteli kuru çay üretmeye
odaklandırılması sağlanmalı, sektör kalitede yarışır hale getirilmelidir. Çay sektörü bağlamında yapılması
gerekenleri böylece sıraladıktan sonra, Çaykur'a bakalım. Çaykur'un
üzerindeki aşırı istihdam yükünün 4-5 yılda kaldırılarak giderlerini
karşılayacak duruma gelmesi mümkün ise de, mevcut yapı ile KİT anlayışından
kaynaklanan atalet ve verimsizliğin tamamen önüne geçmek kabil değildir.
İşini kaybetme riski olmayan, çalışmakla takdir - çalışmamakla tekdir
edilmeyen bir kamu çalışanı zihniyeti ile bir yere varmak mümkün
görülmemektedir. Çaykur'un kurtuluşu ile ilgili detayları bir başka yazıya
konu edeceğiz. .......................................................................................... Bu yazı Lider KARADENİZ Gazetesi'nin 3-10 Şubat 2004 tarih ve
8.sayısında yayınlanmıştır. Ali Rıza SAKLI'nın Lider
KARADENİZ'de Yayınlanan Diğer Yazıları Karadeniz Avrupa'nın Çöplüğü mü? --------------------------------------------- Ali Rıza SAKLI Çay İşletmeleri
Genel Müdürlüğü'nde Dışalımlar Uzmanı olarak görev yapmaktadır. Tel (İş):
(464) 213 02 11(den 279) Cep: 0535.4599324 E-posta: alirizasakli@yahoo.com |
|
