Ali Rıza SAKLI'nın Lider
KARADENİZ Gazetesi'nde Yayınlanan Yazıları
|
|
|
|
|
|
ÇAYKUR'UN GELECEĞİ Çaykur, 200 bin üreticinin bir milyona
varan toplam nüfusuna geçim sağlayan çay sektöründe kabaca %65 paya sahiptir.
Sektörde böylesine önemli bir paya sahip olan bir kuruluşla ilgili kararlar,
bütün riskler göz önünde bulundurularak ve dikkatle alınmalıdır. Dikili olduğu araziden başka bir ürün
alınmasına izin vermeyen, %80'lere kadar meyilli olan ve başka ürün
ekilmesine elverişli olmayan arazilerde ekildiği için, bu araziler bakımından
alternatifsiz olan çay, Doğu Karadeniz bölgemizde feda edilemeyecek bir önem
ve özelliğe sahiptir. Bu yüzden, çay ve Çaykur ile ilgili
değerlendirmelerimizde, çayın bölgeye hizmetinin en iyi şartlarda nasıl devam
edebileceği temel yaklaşımı göz önünde bulundurulmaktadır. Çaykur'un geleceği ile ilgili
alternatif yaklaşımları kısaca ele alıp incelemek uygun olacaktır. Birinci
yaklaşım; Çaykur'un mevcut yapısının devam ettirilmesidir. Bunu yapabilmek
için, her yıl 80-100 trilyon liralık Hazine desteğinin sağlanması, halen %145
olan (ve 2004'te en az %10 azaltılması için DTÖ yükümlülüğü bulunan) gümrük
korumasının devam etmesi, atalet ve verimsizliğe yol açtığı eleştirileri
yoğun olan KİT statüsünün savunularak korunabilmesi gerekir. Bu statünün
korunması, gümrük duvarlarının kaldırılması yönünde gelişen AB ve sair
yaklaşımlara karşı en üst düzeyde bir siyasi ve ekonomik kararlılık
gerektirir. Bize
göre, Çaykur'u (ve çay sektörünü) verimli çalışacak bir yapıya kavuşturmak
için kontrollü bir yapı değişimi daha uygun olacaktır. Bu yapı değişimi
tartışmalarında ilk akla gelen seçenek şüphesiz 'özelleştirme'dir. Ancak, çay
sektörünün 1984'te özel kesime açılması ile kurulan 310'den fazla özel sektör
işletmesinin büyük kısmının (1993'e kadar 168'inin) kapanması, faaliyete
devam edenlerin de üreticiye Çaykur'dan daha iyi imkânlar sunamaması, bu
seçeneği zayıflatmaktadır. Çaykur'un
fabrikalara bölünerek özelleştirilmesi ile, Çaykur fabrikalarının da bugünkü
özel sektör noktasına getirilmesi halinde, bugün Çaykur'a sattığı yaş çayın
bedeline güvenerek çaycılık yapan üretici çok zor durumda kalacaktır. Çayının
tamamı için özel sektörün uzun vadede ödeme veya yaş çaya karşılık kuru çay
teklifleri ile karşı karşıya kalırsa, üreticinin, çaycılıktan vazgeçerek göç
etmeyi tercih edebileceği düşünülmelidir. Çaykur'un
bütün olarak özel sektöre satılması ise, yüksek kârlara alışmış özel
sektörün, yılda sadece dört ay çalışan ve düşük kârlılık oranına sahip bir
sektörden yüksek kâr elde etmek için üreticiye yüklenmesine yol
açabilecektir. Bu seçeneğin de çay sektörünü bölgede kalıcı yapacak ve sorunları
çözecek bir sonuca varmayacağı düşünülmektedir. Çaykur
fabrikalarının, hiç bir kâr gayesi olmaksızın, sadece üreticiye yeterli bir
yaş çay geliri sağlamayı amaçlamak üzere üreticiye devredilmeleri, zor
durumdaki en makul çözüm olarak görülmektedir. Bu çözümün de, Çaykur'un
görünüşte değil gerçekten üreticinin kontrolünde olması, yöneticilerinin
değil üreticinin menfaatine faaliyet göstermesi ve hizmetini sürekli devam
ettirecek kadar verimli ve kârlı bir faaliyet yürütmesi şartlarını yerine
getirmesi gerekir. Ülkemiz
şeker sektöründe üç fabrikası bulunan Pankobirlik'in, bir üretici birliği
olarak şeker işletmeciliği yaptığı model seçeneklerden biri olabilir.
Kenya'da bulunan ve Avrupa Birliği'ndeki modellerden esinlenerek kurulmuş
olan Kenya Çay Geliştirme Ajansı (Kenya Tea Development Agency - KTDA), 45
yaş çay işleme fabrikasına sahip bir üretici kuruluşu olarak bize önemli bir
örnek oluşturmaktadır. Çay
sektöründe girişilecek bir yapı değişimi, hazırlanacak detaylı bir proje ile
Çaykur'u yeniden yapılandırmayı da kapsamalı ve AB, Dünya Bankası gibi
kuruluşların fon destekleri sağlanarak sosyal riskleri elimine edilerek
uygulanmalıdır. .......................................................................................... Bu yazı Lider KARADENİZ Gazetesi'nin 9.sayısında yayınlanmıştır. Ali Rıza SAKLI'nın Lider
KARADENİZ'de Yayınlanan Diğer Yazıları Karadeniz Avrupa'nın Çöplüğü mü? --------------------------------------------- Ali Rıza SAKLI Çay İşletmeleri
Genel Müdürlüğü'nde Dışalımlar Uzmanı olarak görev yapmaktadır. Tel (İş):
(464) 213 02 11(den 279) Cep: 0535.4599324 E-posta: alirizasakli@yahoo.com |
|
