|
KARADENİZ'DE
NAYLA (SERENDER) KÜLTÜRÜ |
|
|
|
Nayla
yada serender denilen ve mısır ambarı olarak kullanılan küçük yapılar eski
evlerin vazgeçilmez komşularıydılar. Her evin yanında görülen küçük, zarif,
ahşap yapılar, eski mimarinin en güzel mümessilleri ve süsleme bölümleri ile,
en güzel ağaç oyma eserleri idiler.
Rize'de bir nayla
Başta
Rize olmak üzere Artvin, Trabzon ve Giresun'da da evlerin yanıbaşında yer
alan ve kültürün bir parçası olan naylalar, sadece Doğu Karadeniz'le de
sınırlı değildir. Batı Karadeniz'de, mesela Kastamonu'da da nayla yahut
serender kültürü mevcuttur. Kastamonu Turizm İl Müdürlüğünün hazırladığı 2002
tarihli Turizm Broşüründen alınan resim, nayla (serender) yapısının ana
hatları ile benzer olduğunu göstermektedir. Serenderlerin
mimari güzelliklerini ve zarafetlerini bir tarafa bırakarak işlevlerine
bakalım. Esas maksat, o dönemin ekmek hammaddesi olan mısırı kurutmak ve
saklamaktı. Mısırdan başka ceviz ,fındık, hurma ve fasulye de naylalarda
kurutulurdu. Bunların çürümeden kuruyabilmesi için naylalar karşıdan karşıya
rüzgâr geçecek şekilde yapılmışlardır. Ahşaptan kafes biçiminde delikli
olarak yapılan naylanın bir veya iki çeperi içeriye devamlı hava girmesine
sebep olur ve kurutma işlemini yerine getirir.
Kastamonu'da bir
nayla. Turizm broşüründe resim altında şu ibare var: "Serender (ambar) Dört
direk üzerine kurulan naylanın altı tamamen boştur. Dört adet direk üzerinde
birer yuvarlak ağaç tekerlek bulunur ve onların üzerine de nayla
yerleştirilmiştir. Bu ağaç tekerleklerin sebebi naylaya fare ve diğer
zararlıların çıkmasını engellemek içindir. Yine aynı sebeple sabit bir
merdivenleri de yoktur. Naylaya çıkılacağı zaman portatif merdiven
getirilerek, naylanın merdiven dayamak için özel olarak bırakılan çıkıntısına
dayandırılır ve öylece yukarıya çıkılır. Kurutulacak
olan mısır ve diğer yiyecekler naylanın pencerelerindeki yatay ağaç kollara
asılır ve kuruduktan sonra naylanın içerisine alınarak orada muhafaza edilir. Görüldüğü
gibi, önemli bir işlev gören ve özel bir mimariye sahip olan naylalar, bütün
Karadeniz illerimizde yaşayan ortak Türk kültürünün bir örneğini
oluşturmaktadırlar. Ali Rıza SAKLI |
|
|
|
